Uroczystość upamiętniająca listopadowy zryw zniewolonych Polaków rozpoczęła się 30 listopada 2025 roku, w Alei Chwały ku czci powstańców poległych w bitwie o Olszynkę Grochowską. Orkiestra wojskowa odegrała „Warszawiankę”, ponadczasową pieśń, która powstała w 1831 roku i towarzyszyła Polakom w najtrudniejszych chwilach dziejowych. Śpiewali ją też powstańcy styczniowi i warszawscy. Złożono wiązanki kwiatów pod tablicą poświęconą ks. Wacławowi Karłowiczowi i Stefanowi Melakowi, pomysłodawcom i budowniczym Alei oraz przed tablicami: Piotra Wysockiego, przywódcy sprzysiężenia podchorążych, którzy doprowadzili do wybuchu powstania oraz generałów dowódców walk powstańczych m. in.: Józefa Bema, Józefa Chłopickiego, Ignacego Prądzyńskiego, Józefa Sowińskiego, Franciszka Żymirskiego. Na placu przed Mogiłą Powstańców 1831 roku przy ołtarzu polowym kapelani środowisk niepodległościowych odprawili Mszę Świętą w intencji Ojczyzny.
Ks. prałat Edmund Szarek wygłosił płomienne, patriotyczne kazanie, w którym mówił: „Dzisiejszy dzień jest dniem dumy narodowej. Dziś oddajemy hołd tym, którzy nie zawahali się złożyć daninę krwi w godzinie próby. Ale jest to też dzień refleksji. Pierwsza niedziela Adwentu to czas, w którym powinniśmy nauczyć się czuwania, uważności na to, co dzieje się wokół nas. To czas, w którym powinniśmy przygotować się na to, co może przynieść jutro. Jezus mówi o potrzebie czujności: Noe wszedł do arki i nie spostrzegli się, aż przyszedł potop i pochłonął wszystkich.
(Mt 24, 37-44). Jezus daje nam polecenie: czuwajcie i bądźcie gotowi. Niezależnie od tego, w jakim czasie żyjemy, zawsze jesteśmy przed potopem. W naszych bardzo trudnych czasach martwimy się, jaka będzie przyszłość, czy nie nadejdą dni podobne do potopu, dni tragiczne i wypełnione lękiem. Lecz nie chodzi o to, aby obsesyjnie bać się, aby żyć lękiem. Adwent do czas przygotowania się na nadejście Pana, ale także na to, co może nas spotkać w życiu osobistym, rodzinnym, społecznym, w życiu całego świata. Św. Paweł pisał do wspólnoty chrześcijańskiej
w Rzymie: Teraz nadeszła dla was godzina powstania ze snu (Rz 13,11-14). Powinniśmy obudzić się z obojętności, z zajmowania się tylko własnymi sprawami; powinniśmy przekroczyć przyzwyczajenia, zaprzestać budowania sensu życia w doczesności, aby nie zalał nas potop. Kluczem do ocalenia jest gotowość do tego, co nas czeka, ale nie tylko na podstawie tego, co dzieje się obecnie, lecz też – a może przede wszystkim – w oparciu o to, przez co przeżyliśmy. Nie zapominajmy o powstańcach listopadowych. Upamiętniajmy ich. Nie pozwólmy, aby ich ofiara poszła na marne. Rozmawiajmy o nich, zwłaszcza z młodym pokoleniem. Mówmy młodzieży, że bohaterstwo powstańców listopadowych wzbudziło ducha walki o odzyskanie niepodległości. Św. Jan Paweł II mówił: „Wolności nie można tylko posiadać, ale trzeba ją stale zdobywać, tworzyć. Może ona być użyta dobrze lub źle, na służbę dobra prawdziwego lub pozornego.” Dziś wolność staje się polem walki. Przygotujmy się na tę walkę. Czuwajmy! Dziś ogarniamy modlitwą tych, którzy zginęli prawie dwieście lat temu i tych, którzy kierują naszą Ojczyzną. 195 rocznica wybuchu Powstania Listopadowego ma nam przypominać o młodych podchorążych, którzy w Noc Listopadową postawili na szali swoje życie; ma poruszyć nasze serca. Niech Bóg błogosławi naszą umiłowaną Ojczyznę. Niech żyje pamięć o Powstaniu Listopadowym! Niech żyje Polska!”
Patronat nad obchodami 195 rocznicy wybuchu Powstania Listopadowego objął Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki. Głowę Państwa reprezentował Doradca Prezydenta RP Jan Józef Kasprzyk, który powiedział: „Chciałbym gorąco podziękować patriotom z Kręgu Pamięci Narodowej oraz Komitetu Katyńskiego, którzy od ponad pół wieku pamiętają o tym miejscu, stworzyli wspaniałą Aleję Chwały, gdzie możemy oddać hołd bohaterom Nocy Listopadowej, przygotowują uroczystości, w których możemy tworzyć wspólnotę Polaków, definiujących polskość jako umiłowanie niepodległości i wolności. Niech przykład powstańców sprzed 195 lat będzie zawsze udziałem naszego narodu, a ich żarliwa miłość do wolnej ojczyzny drogowskazem i wzorem dla współczesnych i potomnych.”
Andrzej Melak, przewodniczący Kręgu Pamięci Narodowej, mówił: „Powstanie Listopadowe to jeden ze składników naszej tradycji narodowej. Polacy wielokrotnie próbowali zrzucić pęta narzucone przez zaborców, tu przez Rosję carską. Heroiczny bunt, heroiczna walka o uratowanie wolności Warszawy zaowocowała tym, że Powstanie Listopadowe już blisko 200 lat jest obecne w pamięci naszego narodu. W tamtym czasie najwięksi twórcy – muzycy, poeci, malarze – nie tylko polscy, ale i z innych krajów, ze wszech miar wspierali nasz zryw ku wolności. Na emigracji popowstańczej, której doświadczyli m.in. Chopin, Mickiewicz, Słowacki starano się krzewić i utrzymać kulturę polską wtedy, gdy Polski nie było na mapie Europy. Dlatego ważne jest, aby pamiętać o tamtych wydarzeniach. Jako Polacy nie możemy o nich zapomnieć. Kto nie pamięta o przeszłości, ten nie zasługuje i nie doczeka przyszłości. Były w historii narody, które o swojej przeszłości zapomniały i dziś już ich nie ma.”
Okolicznościowe przemówienie wygłosił też Łukasz Kudlicki, Radny Powiatu Warszawskiego Zachodniego, który podkreślił, że obchody 195 rocznicy wybuchu Powstania Listopadowego są okazją do wspólnego zatrzymania się nad historią oraz do przypomnienia, jak ważne jest pielęgnowanie tradycji i przekazywanie jej kolejnym pokoleniom.
Po zakończeniu Eucharystii odśpiewano hymn państwowy „Jeszcze Polska nie zginęła”, został odczytany Apel Poległych, żołnierze oddali salwę honorową. Uroczystość zakończyła ceremonia złożenia wieńców na Mogile Poległych w bitwie o Olszynkę Grochowską, która rozegrała się 25 lutego 1831 roku. Przez historyków jest uznawana za nierozstrzygniętą. Taktyczne zwycięstwo odnieśli Rosjanie, strategiczne Polacy. Obie strony poniosły ogromne straty (Polacy ok. 7500 ofiar, Rosjanie ok. 9500 zabitych) i wycofały się z pola walki, ale powstańcy odsunęli atak Rosjan na Warszawę. Była to jedna z największych i najkrwawszych bitew, jakie rozegrały się podczas insurekcji listopadowej. W miejscu bitwy stoi krzyż[1] i tablica z napisem:
Przechodniu powiedz współbraciom
Że walczyliśmy mężnie i umierali bez trwogi
Ale z troską w sercu o losy Polski
Losy przyszłych pokoleń – o Wasze losy.[2]
Napis na drugiej tablicy brzmi: „Krwawy posiew na polach Grochowa, przeradzający się w potężny prąd siły odrodzeńczej Narodu w naszym pokoleniu, wyda plon niepodległości Ojczyzny. Ku czci poległych w 1831 r. Bohaterskich Obrońców Ojczyzny. Zrzeszenie Własności Nieruchomości Koła Grochów 1932 r.” Olszynka Grochowska stała się symbolem polskiego umiłowania wolności i patriotyzmu.
Andrzej Melak przewodniczący Kręgu Pamięci Narodowej, na zakończenie uroczystości podziękowania złożył współorganizatorom i uczestnikom obchodów: przedstawicielom miejscowych władz, policjantom, strażakom i żołnierzom, którzy ugościli zziębniętych uczestników wojskową grochówką, ufundowaną przez Krąg Pamięci Narodowej i Komitet Katyński. Podziękowania skierował także do podchorążych z Wojskowej Akademii Technicznej oraz uczniów klas wojskowych biorących od kilku lat udział w uroczystościach rocznicowych. Słowa podziękowania popłynęły również do Konfraterni św. Jakuba, którą reprezentowali: Ryszard Gniazdowski, Alicja Mikulska, Marek Mikulski, Robert Mikulski, Adam Jabłonka, Krzysztof Jabłonka, Ewa Wasiak. Końcowym akordem uroczystości był krótki koncert pieśni patriotycznych i wojskowych, w wykonaniu Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego.
Tekst i zdjęcia – Ewa Wasiak
[1] Pierwszy krzyż postawiono w Olszynce Grochowskiej w 1916 r. na wspólnej mogile powstańców poległych w bitwie. W setną rocznicę zmagań o Olszynkę drewniany krzyż wymieniono na metalowy.
[2] Napis nawiązuje do epitafium na pomniku bitwy pod Termopilami, jaką Grecy stoczyli z Persami w 480 r.p.n.e. „Przechodniu, powiedz Sparcie, tu leżym, jej syny, prawom jej do ostatniej posłuszni godziny.”